Lekcja 15: Pierwszy program - zmienne, typy danych, I/O

Czym sa zmienne?

Zmienna to nazwane miejsce w pamieci komputera, w ktorym przechowujemy dane. Mozna ja sobie wyobrazic jako pudelko z etykieta - etykieta to nazwa zmiennej, a zawartosc pudelka to jej wartosc. W Pythonie zmienne tworzymy przez proste przypisanie wartosci za pomoca znaku rownosci. Nie trzeba deklarowac typu zmiennej - Python sam go rozpoznaje na podstawie przypisanej wartosci. Ta cecha nazywa sie typowaniem dynamicznym i jest jedna z najwazniejszych wlasciwosci Pythona.

Kazda zmienna w Pythonie ma trzy cechy: nazwe (identyfikator), wartosc (przechowywane dane) i typ (rodzaj danych). Typ zmiennej moze sie zmieniac w trakcie dzialania programu - ta sama zmienna moze najpierw przechowywac liczbe, a potem tekst. Chociaz jest to wygodne, poczatkujacy programisci powinni unikac takiego mieszania typow, poniewaz utrudnia to czytanie i debugowanie kodu.

# Tworzenie zmiennych w Pythonie
imie = "Jan"           # zmienna tekstowa (string)
wiek = 16              # zmienna calkowita (integer)
srednia = 4.75         # zmienna zmiennoprzecinkowa (float)
zdal_egzamin = True    # zmienna logiczna (boolean)

Zasady nazewnictwa zmiennych

• Nazwa moze zawierac litery, cyfry i znak podkreslenia _
• Nazwa nie moze zaczynac sie od cyfry (np. 2imie to blad)
• Nazwa nie moze byc slowem kluczowym Pythona (np. if, for, while, print, True)
• Python rozroznia wielkosc liter: imie, Imie i IMIE to trzy rozne zmienne
• Konwencja: uzywamy snake_case (male litery z podkresleniami): moja_zmienna, liczba_uczniow

Podstawowe typy danych w Pythonie

Python ma cztery podstawowe typy danych, ktore poznamy na poczatku nauki. Kazdy typ sluzy do przechowywania innego rodzaju informacji:

Typ       | Nazwa Python | Przyklady           | Opis
----------|-------------|---------------------|------------------
int       | int         | 42, -7, 0, 1000    | Liczby calkowite
float     | float       | 3.14, -0.5, 2.0    | Liczby zmiennoprzecinkowe
str       | str         | "Ala", 'Python'     | Lancuchy znakow (tekst)
bool      | bool        | True, False         | Wartosci logiczne

# Sprawdzanie typu:
>>> type(42)       # <class 'int'>
>>> type(3.14)     # <class 'float'>
>>> type("tekst")  # <class 'str'>
>>> type(True)     # <class 'bool'>

Wyjscie - funkcja print()

Funkcja print() wypisuje dane na ekran (konsole). Mozna przekazac jej jeden lub wiele argumentow, oddzielonych przecinkami. Szczegolnie wygodne sa f-stringi - formatowane lancuchy tekstowe, w ktorych wartosci zmiennych wstawiamy w nawiasy klamrowe:

# Rozne sposoby uzycia print()
print("Witaj!")                        # tekst
print(42)                              # liczba
print("Wynik:", 2 + 3)                # tekst i obliczenie
print("Imie:", imie, "Wiek:", wiek)   # wiele wartosci

# f-string (formatowany tekst) - ZALECANY SPOSOB!
print(f"Mam na imie {imie} i mam {wiek} lat.")
# Wynik: Mam na imie Jan i mam 16 lat.

Wejscie - funkcja input()

Funkcja input() czyta dane od uzytkownika z klawiatury. Bardzo wazne jest, ze input() ZAWSZE zwraca tekst (str), nawet jesli uzytkownik wpisze liczbe. Aby uzyskac liczbe, trzeba wykonac konwersje typu za pomoca int() lub float():

# input() ZAWSZE zwraca tekst (str)!
imie = input("Podaj swoje imie: ")
print(f"Czesc, {imie}!")

# Aby wczytac liczbe - trzeba skonwertowac typ!
wiek = int(input("Podaj swoj wiek: "))
wzrost = float(input("Podaj wzrost (m): "))

Konwersja typow

# Konwersja miedzy typami:
int("42")        # str -> int    = 42
float("3.14")    # str -> float  = 3.14
str(42)          # int -> str    = "42"
int(3.99)        # float -> int  = 3 (obcina!)
float(5)         # int -> float  = 5.0

# UWAGA! Te wywolania spowoduja blad ValueError:
# int("abc")     - tekst nie jest liczba
# int("3.14")    - uzyj float() najpierw

Przykladowy kompletny program

# kalkulator_bmi.py - oblicza wskaznik BMI

print("=== Kalkulator BMI ===")
imie = input("Podaj imie: ")
masa = float(input("Podaj mase ciala (kg): "))
wzrost = float(input("Podaj wzrost (m): "))

bmi = masa / (wzrost ** 2)

print(f"\n{imie}, Twoje BMI wynosi: {bmi:.1f}")
# {bmi:.1f} - wyswietla z jednym miejscem po przecinku