Technikum Klasa I 45 minut PP: II.3c | s. 344

Lekcja 38: Arkusz kalkulacyjny - wprowadzenie, funkcje podstawowe

Budowa arkusza, komorki, formuly, adresowanie, podstawowe funkcje

📋 Podstawa programowa: II.3c
CalcExcelarkusz kalkulacyjnyformuly
00:00
Wprowadzenie
5 min
00:05
Teoria
15 min
00:20
Cwiczenia
15 min
00:35
Podsumowanie
10 min
📚

Teoria

Czym jest arkusz kalkulacyjny?

Arkusz kalkulacyjny to program komputerowy sluzacy do przechowywania, organizowania i przetwarzania danych w formie tabelarycznej. Najpopularniejsze programy to: Microsoft Excel, LibreOffice Calc i Google Sheets.

Budowa arkusza kalkulacyjnego

  • Komorka - podstawowa jednostka arkusza, punkt przeciecia wiersza i kolumny (np. A1, B5, C12)
  • Kolumny - oznaczone literami (A, B, C, ... Z, AA, AB, ...)
  • Wiersze - oznaczone liczbami (1, 2, 3, ...)
  • Zakres - grupa komorek, np. A1:A10 (kolumna), B2:D2 (wiersz), A1:C5 (blok)
  • Arkusz - jedna zakladka (karta) w skoroszycie
  • Skoroszyt - caly plik, moze zawierac wiele arkuszy
  • Pasek formuly - pole wyswietlajace zawartosc aktywnej komorki

Typy danych w komorkach

  • Liczby - wartosci numeryczne (wyrownane do prawej), np. 42, 3.14, -7
  • Tekst (etykiety) - napisy (wyrownane do lewej), np. "Imie", "Suma"
  • Daty i godziny - specjalny format, wewnetrznie przechowywane jako liczby
  • Formuly - wyrazenia obliczeniowe zaczynajace sie od znaku =
  • Wartosci logiczne - PRAWDA (TRUE) lub FALSZ (FALSE)
Kazda formula zaczyna sie od znaku = Na przyklad: =A1+B1, =SUMA(A1:A10), =JEZELI(A1>5;"Tak";"Nie"). Bez znaku = arkusz potraktuje wpis jako tekst!

Operatory w formulach

  • Arytmetyczne: + (dodawanie), - (odejmowanie), * (mnozenie), / (dzielenie), ^ (potega), % (procent)
  • Porownania: = (rowne), <> (rozne), < (mniejsze), > (wieksze), <= (mniejsze lub rowne), >= (wieksze lub rowne)
  • Tekstowy: & (laczenie tekstow), np. =A1&" "&B1

Adresowanie komorek

To jedna z najwazniejszych koncepcji w arkuszu kalkulacyjnym:

  • Adres wzgledny (A1) - przy kopiowaniu formuly, adres zmienia sie proporcjonalnie. Np. formula =A1+1 skopiowana z B1 do B2 stanie sie =A2+1.
  • Adres bezwzgledny ($A$1) - przy kopiowaniu adres NIE zmienia sie. Znak $ "blokuje" kolumne i/lub wiersz.
  • Adres mieszany ($A1 lub A$1) - zablokowana jest tylko kolumna lub tylko wiersz.

Przyklady adresowania:

AdresTypPrzy kopiowaniu w dolPrzy kopiowaniu w prawo
A1WzglednyA2, A3, A4...B1, C1, D1...
$A$1Bezwzgledny$A$1, $A$1...$A$1, $A$1...
$A1Mieszany$A2, $A3...$A1, $A1...
A$1MieszanyA$1, A$1...B$1, C$1...

Podstawowe funkcje

  • =SUMA(A1:A10) - suma wartosci w zakresie
  • =SREDNIA(A1:A10) - srednia arytmetyczna
  • =MIN(A1:A10) - wartosc minimalna
  • =MAX(A1:A10) - wartosc maksymalna
  • =ILE.LICZB(A1:A10) - ilosc komorek z liczbami
  • =ILE.NIEPUSTYCH(A1:A10) - ilosc komorek niepustych
  • =ZAOKR(A1;2) - zaokraglenie do 2 miejsc po przecinku
Skrot klawiszowy: F4 - przelacza miedzy typami adresowania (A1 > $A$1 > A$1 > $A1 > A1). Niezwykle przydatny przy budowaniu formul!
✏️

Zadania

Latwe

Zadanie 1: Budzet domowy

Utworz arkusz z budzetem domowym na miesiac. Kolumny: Kategoria, Planowane, Rzeczywiste, Roznica. Wiersze: Jedzenie, Transport, Rozrywka, Ubrania, Oszczednosci, SUMA. Uzyj formul do obliczenia roznic i sum.

Pokaz rozwiazanie
     A              B           C            D
1  Kategoria     Planowane   Rzeczywiste   Roznica
2  Jedzenie         800         850        =B2-C2
3  Transport        300         280        =B3-C3
4  Rozrywka         200         250        =B4-C4
5  Ubrania          150         100        =B5-C5
6  Oszczednosci     500         400        =B6-C6
7  SUMA         =SUMA(B2:B6) =SUMA(C2:C6) =SUMA(D2:D6)

Wyniki w kolumnie D:
D2 = -50 (przekroczenie budzetu)
D3 = 20 (oszczednosc)
D4 = -50 (przekroczenie)
D5 = 50 (oszczednosc)
D6 = 100 (niedoplata)
D7 = 70 (laczna roznica)
Srednie

Zadanie 2: Dziennik ocen

Utworz dziennik ocen dla 10 uczniow z 5 przedmiotow. Oblicz: (a) srednia kazdego ucznia, (b) srednia z kazdego przedmiotu, (c) ocene najwyzsza i najnizsza kazdego ucznia, (d) ilosc ocen powyzej 3. Sformatuj srednie do 2 miejsc po przecinku.

Pokaz rozwiazanie
     A          B      C      D      E      F      G        H      I
1  Uczen      Mat    Pol    Ang    Fiz    Inf   Srednia   Max    Min
2  Kowalski    4      3      5      4      5   =SREDNIA(B2:F2) =MAX(B2:F2) =MIN(B2:F2)
3  Nowak       3      4      4      3      4   =SREDNIA(B3:F3) =MAX(B3:F3) =MIN(B3:F3)
...
11 Zielinski   5      5      4      5      5   =SREDNIA(B11:F11) ...
12 Sr.przedm =SREDNIA(B2:B11) =SREDNIA(C2:C11) ... itd.

Formatowanie sredniej:
- Zaznacz G2:G11
- Format komorek > Liczba > Miejsca dziesietne: 2

Ilosc ocen > 3 (np. w kolumnie J):
J2: =LICZ.JEZELI(B2:F2;">3")

Kopiuj formuly w dol dla kolejnych uczniow.
Srednie

Zadanie 3: Tabliczka mnozenia z adresowaniem

Utworz tabliczke mnozenia od 1 do 10. W komorkach A2:A11 wpisz liczby 1-10 (wiersze), w B1:K1 wpisz 1-10 (kolumny). W komorce B2 wpisz formule mnozaca, a nastepnie skopiuj ja do calej tabeli. Uzyj odpowiedniego adresowania (mieszanego!), aby formula dzialala poprawnie.

Pokaz rozwiazanie
     A    B    C    D   ...  K
1         1    2    3   ...  10
2    1    =    =    =   ...  =
3    2    =    =    =   ...  =
...
11   10   =    =    =   ...  =

Formula w komorce B2: =$A2*B$1

Wyjasnienie:
- $A2 - kolumna A zablokowana ($A), wiersz zmienny (2)
  Przy kopiowaniu w prawo: zawsze $A
  Przy kopiowaniu w dol: $A3, $A4, ...
- B$1 - kolumna zmienna (B), wiersz 1 zablokowany ($1)
  Przy kopiowaniu w prawo: C$1, D$1, ...
  Przy kopiowaniu w dol: zawsze $1

Skopiuj B2 do zakresu B2:K11 (Ctrl+C, zaznacz, Ctrl+V)
Cala tabliczka wypelni sie poprawnie!
Trudne

Zadanie 4: Kalkulator walut

Utworz kalkulator przeliczajacy kwoty miedzy walutami. W osobnej tabeli umies kursy walut (PLN, EUR, USD, GBP, CHF). Uzytkownik wpisuje kwote i wybiera walute zrodlowa i docelowa. Uzyj adresowania bezwzglednego do odwolywania sie do tabeli kursow. Dodaj formatowanie warunkowe (kurs wyzszy niz wczoraj = zielony, nizszy = czerwony).

Pokaz rozwiazanie
Tabela kursow (H1:I5) - kursy do PLN:
     H         I
1   Waluta    Kurs
2   PLN       1.0000
3   EUR       4.3200
4   USD       3.9800
5   GBP       5.0500
6   CHF       4.5100

Kalkulator:
A1: Kwota:       B1: 100
A2: Z waluty:    B2: EUR  (lista rozwijana: Dane > Sprawdzanie)
A3: Na walute:   B3: USD
A4: Wynik:       B4: =B1*WYSZUKAJ.PIONOWO(B2;$H$2:$I$6;2;0)
                    /WYSZUKAJ.PIONOWO(B3;$H$2:$I$6;2;0)

Wyjasnienie formuly B4:
1. WYSZUKAJ.PIONOWO(B2;$H$2:$I$6;2;0) - szuka kursu
   waluty zrodlowej (EUR > 4.32)
2. Mnozy kwote * kurs zrodlowy (100 * 4.32 = 432 PLN)
3. Dzieli przez kurs docelowy (432 / 3.98 = 108.54 USD)

Adresowanie $H$2:$I$6 jest bezwzgledne - nie zmieni sie
przy kopiowaniu.
🎥

Materialy wideo

Arkusz Kalkulacyjny #1 WPROWADZENIE dla początkujących
Tigersoft poradniki
Excel: Arkusz kalkulacyjny - wprowadzenie
edustrona
🎧

Podcasty

✔️

Quiz - sprawdz sie!

📜

Podstawa programowa

← Lekcja 37: Tryb recenzji Lekcja 39: Funkcje wg rodzaju danych →