Technikum Klasa I 45 minut PP: II.3c | s. 344

Lekcja 41: Arkusz kalkulacyjny - wykresy i ich dobor do danych

Typy wykresow, dobor wykresu do danych, formatowanie, elementy wykresu

📋 Podstawa programowa: II.3c
arkusz kalkulacyjnykolowyliniowyslupkowywykresy
00:00
Wprowadzenie
5 min
00:05
Teoria
15 min
00:20
Cwiczenia
15 min
00:35
Podsumowanie
10 min
📚

Teoria

▼

Po co tworzymy wykresy?

Wykresy to graficzna reprezentacja danych liczbowych. Pozwalaja szybko dostrzec trendy, porownania i proporcje, ktore w tabelach z liczbami sa trudne do zauwaeznia. Dobrze dobrany wykres potrafi przekazac informacje skuteczniej niz tysiac liczb.

Podstawowe typy wykresow

Kazdy typ wykresu nadaje sie do innego rodzaju danych i celu prezentacji:

  • Wykres kolumnowy (Column) - pionowe slupki. Idealny do porownywania wartosci miedzy kategoriami, np. sprzedaz w poszczegolnych miesiacach, wyniki uczniow. Najczesciej uzywany typ wykresu.
  • Wykres slupkowy (Bar) - poziome slupki. Stosowany gdy nazwy kategorii sa dlugie (np. nazwy krajow, produktow). Latwiejszy do odczytu przy wielu kategoriach.
  • Wykres liniowy (Line) - punkty polaczone linia. Doskonaly do pokazywania trendow i zmian w czasie, np. temperatura w ciagu roku, wzrost populacji, kursy walut.
  • Wykres kolowy (Pie) - "tort" podzielony na kawalki. Pokazuje udzial procentowy czesci w calosci, np. struktura wydatkow, udzial w rynku. Stosuj tylko gdy masz 3-7 kategorii!
  • Wykres punktowy (Scatter/XY) - pojedyncze punkty na osi X i Y. Sluzy do badania zaleznosci miedzy dwiema zmiennymi, np. wzrost a waga, czas nauki a ocena.
  • Wykres warstwowy (Area) - jak liniowy, ale z wypelnieniem pod linia. Pokazuje zmiany w czasie z naciskiem na wielkosc.
  • Wykres piersceniowy (Doughnut) - jak kolowy, ale z dziura w srodku. Pozwala porownac kilka serii danych w formie udzialow procentowych.
Zasada doboru wykresu: Porownanie kategorii = kolumnowy/slupkowy. Trend w czasie = liniowy. Udzial w calosci = kolowy. Korelacja dwoch zmiennych = punktowy. Nigdy nie uzywaj wykresu kolowego do wiecej niz 7 kategorii - staje sie nieczytelny!

Tworzenie wykresu w Excel / LibreOffice Calc

Kroki tworzenia wykresu:

  • Krok 1: Zaznacz dane zrodlowe (lacznie z naglowkami kolumn i wierszy)
  • Krok 2: Wstaw > Wykres (lub Alt+F1 dla szybkiego wykresu)
  • Krok 3: Wybierz typ wykresu odpowiedni do danych
  • Krok 4: Dostosuj zakres danych (serie, kategorie)
  • Krok 5: Dodaj elementy wykresu (tytul, legenda, etykiety)
  • Krok 6: Sformatuj wykres (kolory, czcionki, styl)

Elementy wykresu

Profesjonalny wykres powinien zawierac odpowiednie elementy:

  • Tytul wykresu - krotki, jasny opis tego co wykres przedstawia
  • Os X (kategorie) - etykiety kategorii lub daty
  • Os Y (wartosci) - skala liczbowa z jednostkami
  • Legenda - objasnienie serii danych (kolorow/symboli)
  • Etykiety danych - konkretne wartosci przy punktach/slupkach
  • Linie siatki - ulatwiaja odczyt wartosci
  • Tytuly osi - co przedstawia kazda os (z jednostkami)

Dobre praktyki wizualizacji danych

  • Wykres powinien byc czytelny i zrozumialy bez dodatkowych objasnien
  • Uzywaj kontrastowych kolorow dla roznych serii danych
  • Unikaj efektow 3D - znieksztalcaja proporcje i utrudniaja odczyt
  • Os Y powinna zaczynac sie od zera (w wykresach kolumnowych/slupkowych)
  • Nie przesadzaj z elementami dekoracyjnymi - mniej znaczy wiecej
  • Stosuj spojny styl kolorow w calym dokumencie/prezentacji
  • Dodawaj zrodlo danych pod wykresem, jesli dane pochodza z zewnatrz
Wskazowka: W Excelu kliknij na wykres, a pojawia sie 3 przyciski obok: "+" (Elementy wykresu), "pedzel" (Style) i "filtr" (Filtry danych). To najszybszy sposob na dostosowanie wykresu!
✏️

Zadania

▼
Latwe

Zadanie 1: Tworzenie podstawowych wykresow

Utworz tabele ze sprzedaza 5 produktow (A-E) w 4 kwartalach roku. Utworz: (a) wykres kolumnowy porownujacy sprzedaz produktow w Q1, (b) wykres liniowy pokazujacy trend sprzedazy produktu A w ciagu roku, (c) wykres kolowy pokazujacy udzial kazdego produktu w lacznej sprzedazy rocznej.

Pokaz rozwiazanie 
1. Utworz tabele (A1:E6):
        Q1    Q2    Q3    Q4
   A   1200  1400  1100  1800
   B    800   900  1000  1200
   C   2000  1800  2200  2500
   D    500   600   550   700
   E   1500  1600  1700  1900

2. Wykres kolumnowy (porownanie Q1):
   - Zaznacz A1:B6 (nazwy + Q1)
   - Wstaw > Wykres > Kolumnowy
   - Tytul: "Sprzedaz produktow w Q1"

3. Wykres liniowy (trend produktu A):
   - Zaznacz A1:E1 i A2:E2 (naglowki + wiersz A)
   - Wstaw > Wykres > Liniowy
   - Tytul: "Trend sprzedazy produktu A"

4. Wykres kolowy (udzialy roczne):
   - Oblicz sumy roczne kazdego produktu
   - Zaznacz nazwy produktow + sumy
   - Wstaw > Wykres > Kolowy
   - Dodaj etykiety danych z procentami
   - Tytul: "Udzial produktow w sprzedazy"
Srednie

Zadanie 2: Dobor wykresu do danych

Dla kazdego z ponizszych zestawow danych wybierz najlepszy typ wykresu i uzasadnij wybor: (a) Liczba ludnosci Polski w latach 2000-2024, (b) Budzet domowy - wydatki na jedzenie, mieszkanie, transport, rozrywke, (c) Wzrost i waga 30 uczniow, (d) Sprzedaz 3 produktow w 12 miesiacach. Utworz kazdy wykres.

Pokaz rozwiazanie 
a) Ludnosc Polski 2000-2024:
   Typ: LINIOWY - dane zmieniaja sie w czasie
   - Os X: lata, Os Y: liczba ludnosci
   - Pokazuje trend demograficzny

b) Budzet domowy:
   Typ: KOLOWY - czesci skladajace sie na calosc
   - Etykiety z procentami i kwotami
   - Max 5-7 kategorii

c) Wzrost i waga uczniow:
   Typ: PUNKTOWY (XY) - zaleznosc 2 zmiennych
   - Os X: wzrost (cm), Os Y: waga (kg)
   - Mozna dodac linie trendu

d) Sprzedaz 3 produktow w 12 miesiacach:
   Typ: LINIOWY z 3 seriami lub KOLUMNOWY grupowany
   - Os X: miesiace
   - 3 linie/serie roznych kolorow
   - Legenda: nazwy produktow

Uzasadnienie opiera sie na pytaniu:
"Co chce pokazac?" - trend, porownanie,
udzial czy korelacje?
Trudne

Zadanie 3: Profesjonalne formatowanie wykresu

Utworz wykres kolumnowy sprzedazy w 6 miesiacach dla 2 produktow. Sformatuj go profesjonalnie: (a) dodaj tytul, tytuly osi, legende, etykiety danych, (b) zmien kolory serii na firmowe (niebieski i pomaranczowy), (c) dodaj linie trendu do kazdej serii, (d) ustaw format osi Y na walute (zl), (e) dodaj adnotacje tekstowa przy najwyzszej wartosci.

Pokaz rozwiazanie 
1. Dane (A1:C7):
       Produkt X  Produkt Y
   Sty   4500      3200
   Lut   4800      3500
   Mar   5200      3100
   Kwi   5000      3800
   Maj   5500      4200
   Cze   6000      4500

2. Wstaw > Wykres > Kolumnowy grupowany

3. Elementy wykresu (kliknij "+"):
   a) Tytul: "Porownanie sprzedazy Q1-Q2 2025"
      Tytul osi X: "Miesiac"
      Tytul osi Y: "Wartosc sprzedazy (zl)"
      Legenda: na dole
      Etykiety danych: nad slupkami

4. Formatowanie kolorow:
   - Kliknij prawym na serie X > Formatuj
   - Wypelnienie: #2E86C1 (niebieski)
   - Serie Y: #E67E22 (pomaranczowy)

5. Linia trendu:
   - Kliknij prawym na serie > Dodaj linie trendu
   - Typ: liniowa
   - Powtorz dla drugiej serii

6. Format osi Y:
   - Kliknij prawym na os Y > Formatuj os
   - Kategoria liczb: Waluta > Symbol: zl

7. Adnotacja:
   - Wstaw > Pole tekstowe
   - Wpisz "Rekord!" i wskazuj na 6000 zl
   - Dodaj strzalke (Wstaw > Ksztalthy)
🎥

Materialy wideo

▼
Wykresy i wizualizacja danych - Akademia Excel'a
EY Academy of Business
Kurs Excel - wykresy i wizualizacja danych | Etykiety i tabele danych | ▶strefakursow.pl◀
strefakursow.pl
🎧

Podcasty

▼
✔️

Quiz - sprawdz sie!

▼
📜

Podstawa programowa

▼
← Lekcja 40: Filtrowanie danych Lekcja 42: Tabele i wykresy przestawne →