Technikum Klasa I 45 minut PP: III.4 | s. 345

Lekcja 56: Siec Internet - budowa, uslugi, identyfikacja komputerow

Architektura Internetu, protokoly sieciowe, adresy IP, uslugi internetowe

📋 Podstawa programowa: III.4
DNSInternetTCP/IPadres IP
00:00
Wprowadzenie
5 min
00:05
Teoria
15 min
00:20
Cwiczenia
15 min
00:35
Podsumowanie
10 min
📚

Teoria

▼

Czym jest Internet?

Internet to ogolnoswiatowa siec komputerowa laczaca miliardy urzadzen. Powstal w 1969 roku jako ARPANET - wojskowy projekt laczacy cztery uniwersytety w USA. Dzis laczy ponad 5 miliardow uzytkownikow na calym swiecie.

Budowa Internetu: Internet to "siec sieci" - sklada sie z milionow mniejszych sieci polaczonych ze soba. Dane przesylane sa przez kable miedziane, swiatlowody, lacza satelitarne i fale radiowe. Kluczowe elementy to: routery, switche, serwery, kable podmorskie i punkty wymiany ruchu (IXP).

Model TCP/IP

Komunikacja w Internecie opiera sie na modelu TCP/IP - zestawie protokolow (regul) przesylania danych:

  • Warstwa aplikacji - protokoly uslug: HTTP (strony www), SMTP (poczta), FTP (pliki), DNS (nazwy domen)
  • Warstwa transportowa - TCP (niezawodne polaczenie) i UDP (szybkie, bez gwarancji dostarczenia)
  • Warstwa internetowa - IP (adresowanie i trasowanie pakietow)
  • Warstwa dostepu do sieci - fizyczne przesylanie danych (Ethernet, WiFi)

Adresy IP - identyfikacja komputerow

Kazde urzadzenie w sieci ma unikalny adres IP - to jak numer telefonu komputera.

  • IPv4 - format: 4 liczby oddzielone kropkami, np. 192.168.1.100 (32 bity, okolo 4,3 mld adresow)
  • IPv6 - nowszy format: 8 grup po 4 znaki hex, np. 2001:0db8:85a3::8a2e:0370:7334 (128 bitow, praktycznie nieograniczona liczba)
  • IP publiczny - widoczny w Internecie, przydzielany przez dostawce (ISP)
  • IP prywatny - uzyany w sieci lokalnej, np. 192.168.x.x, 10.x.x.x
  • IP statyczny - staly adres, nie zmienia sie
  • IP dynamiczny - przydzielany automatycznie przez DHCP, moze sie zmieniac

DNS - System Nazw Domenowych

DNS (Domain Name System) to "ksiazka telefoniczna Internetu" - zamienia nazwy domen na adresy IP.

  • Wpisujemy: www.google.com - DNS tlumaczy to na: 142.250.185.206
  • Domena sklada sie z: nazwy (google), domeny najwyzszego poziomu (.com, .pl, .org)
  • Serwery DNS - rozproszona baza danych na calym swiecie
  • Popularne serwery DNS: Google (8.8.8.8), Cloudflare (1.1.1.1)

HTTP i HTTPS

  • HTTP (HyperText Transfer Protocol) - protokol przesylania stron internetowych
  • HTTPS - wersja szyfrowana (SSL/TLS) - dane sa zabezpieczone, ikona klodki w przegladarce
  • URL - pelny adres zasobu: https://www.example.com/strona.html
  • Metody HTTP: GET (pobieranie), POST (wysylanie danych), PUT (aktualizacja), DELETE (usuwanie)

Uslugi internetowe

  • WWW - strony internetowe (przegladarki: Chrome, Firefox, Edge)
  • E-mail - poczta elektroniczna (SMTP, IMAP, POP3)
  • FTP - przesylanie plikow miedzy komputerami
  • VoIP - rozmowy glosowe przez Internet (Skype, Teams, Discord)
  • Streaming - transmisja audio/video (YouTube, Netflix, Spotify)
  • Chmura - przechowywanie danych online (Google Drive, OneDrive, Dropbox)
  • Komunikatory - szybka wymiana wiadomosci (Messenger, WhatsApp, Signal)

Jak sprawdzic swoj adres IP?

  • W przegladarce: wejdz na strone whatismyip.com
  • W Windows: otwierz cmd i wpisz ipconfig
  • W Linux/macOS: otwierz terminal i wpisz ifconfig lub ip addr
  • Komenda ping google.com - sprawdza polaczenie z serwerem
✏️

Zadania

▼
Latwe

Zadanie 1: Moj adres IP

Sprawdz swoj adres IP publiczny (przez strone internetowa) oraz prywatny (przez ipconfig/ifconfig). Zapisz oba adresy. Odpowiedz: a) Czy to IPv4 czy IPv6? b) Dlaczego te adresy sa rozne? c) Co sie stanie, jesli zrestartujesz router - czy IP publiczny sie zmieni?

Rozwiazanie

a) Najczesciej IPv4 (format x.x.x.x). b) IP publiczny to adres widoczny w Internecie (przydzielony przez dostawce), IP prywatny to adres w sieci lokalnej (przydzielony przez router). c) Tak, przy IP dynamicznym adres moze sie zmienic po restarcie routera.

Srednie

Zadanie 2: DNS w praktyce

Uzyj komendy nslookup w terminalu, aby sprawdzic adresy IP dla: a) google.com, b) facebook.com, c) wikipedia.org, d) gov.pl. Zapisz wyniki. Czy jeden serwis moze miec wiele adresow IP? Dlaczego?

Rozwiazanie

Tak, duze serwisy maja wiele adresow IP - to tzw. load balancing (rownowazenie obciazenia). Ruch uzytkownikow jest kierowany do roznych serwerow, aby zaden nie byl przeciazony. Google np. ma setki serwerow na calym swiecie.

Srednie

Zadanie 3: Analiza adresu URL

Przeanalizuj nastepujacy adres URL: https://www.sklep.example.com:443/produkty/laptop.html?kolor=czarny&rozmiar=15#specyfikacja. Zidentyfikuj: a) protokol, b) subdomena, c) domena, d) TLD, e) port, f) sciezka, g) parametry, h) kotwica (fragment).

Rozwiazanie

a) https, b) www.sklep, c) example, d) .com, e) 443, f) /produkty/laptop.html, g) kolor=czarny&rozmiar=15, h) specyfikacja. Port 443 to domyslny port dla HTTPS.

Trudne

Zadanie 4: Droga pakietu

Uzyj komendy tracert google.com (Windows) lub traceroute google.com (Linux/macOS). Opisz: a) Ile "skokow" (hops) wykonuje pakiet? b) Ktory skok trwa najdluzej? c) Czy potrafisz zidentyfikowac swojego dostawce Internetu? d) Narysuj schemat drogi pakietu od Twojego komputera do serwera Google.

Rozwiazanie

Typowo pakiet wykonuje 10-20 skokow. Pierwszy skok to router domowy, kolejne to wezly dostawcy Internetu (ISP), nastepnie punkty wymiany ruchu i serwery Google. Najdluzsze skoki to czesto lacza miedzynarodowe (np. kabel podmorski Europa-USA).

🎥

Materialy wideo

▼
UniFi - Wszystko Co Musisz Wiedzieć
Marcel Guzenda
DNS - System Nazw Domenowych
Poradniki techniczne
🎧

Podcasty

▼
✔️

Quiz - sprawdz sie!

▼
📜

Podstawa programowa

▼
← Lekcja 55: System operacyjny Siatka godzinowa Lekcja 57: Bezpieczenstwo danych →