Technikum Klasa II 45 minut PP: IV.3 | s. 347

Lekcja 16: Informatyka dla osob o specjalnych potrzebach

Technologie asystujace, dostepnosc cyfrowa, czytniki ekranu

📋 Podstawa programowa: IV.3
assistive techczytnik ekranudostepnosc
00:00
Wprowadzenie
5 min
00:05
Teoria
15 min
00:20
Cwiczenia
15 min
00:35
Podsumowanie
10 min
📚

Teoria

Czym jest dostepnosc cyfrowa?

Dostepnosc cyfrowa (ang. Digital Accessibility) oznacza projektowanie technologii, stron internetowych i aplikacji w taki sposob, aby mogly z nich korzystac wszystkie osoby - rowniez te z niepelnosprawnosciami wzroku, sluchu, ruchu czy poznawczymi.

Wazne! Wedlug danych WHO, ponad 1 miliard ludzi na swiecie zyje z jakas forma niepelnosprawnosci. Dostepnosc cyfrowa to nie luksus, lecz koniecznosc - a w wielu krajach rowniez wymog prawny (np. dyrektywa UE o dostepnosci).

Technologie asystujace

Technologie asystujace to narzedzia i oprogramowanie pomagajace osobom z niepelnosprawnosciami korzystac z komputerow i internetu:

  • Czytniki ekranu (screen readers) - np. NVDA, JAWS, VoiceOver - odczytuja na glos tresc ekranu dla osob niewidomych i slabowidzacych
  • Lupy ekranowe - powiekszaja fragmenty ekranu (np. ZoomText, wbudowana lupa Windows)
  • Rozpoznawanie mowy - pozwala sterowac komputerem glosem (np. Dragon NaturallySpeaking, wbudowane dyktowanie w systemach)
  • Klawiatury alternatywne - klawiatury z duzymi przyciskami, klawiatury ekranowe, przystawki do sterowania glowa lub wzrokiem
  • Pismo Braille'a w technologii - monitory brajlowskie wyswietlajace tekst w pikmie Braille'a
  • Napisy i tlumaczenie na jezyk migowy - dla osob z niepelnosprawnoscia sluchu

Standard WCAG

WCAG (Web Content Accessibility Guidelines) to miedzynarodowy standard dostepnosci stron internetowych opracowany przez W3C. Opiera sie na 4 zasadach - tresci musza byc:

  1. Postrzegalne (Perceivable) - informacje musza byc prezentowane w sposob dostepny dla zmyslow uzytkownika (np. tekst alternatywny dla obrazow)
  2. Funkcjonalne (Operable) - interfejs musi byc obslugiwany roznymi sposobami (np. sama klawiatura, bez myszy)
  3. Zrozumiale (Understandable) - tresc i obsluga musza byc zrozumiale (prosty jezyk, przewidywalne dzialanie)
  4. Solidne (Robust) - tresc musi dzialac z roznymi technologiami, w tym asystujacymi

Jak tworzyc dostepne tresci cyfrowe?

  • Dodawaj tekst alternatywny (alt) do obrazow
  • Uzywaj odpowiedniego kontrastu kolorow (min. 4.5:1)
  • Stosuj naglowki hierarchicznie (h1, h2, h3...)
  • Zapewniaj nawigacje klawiatura (Tab, Enter)
  • Dodawaj napisy do filmow i transkrypcje do audio
  • Unikaj tresci opartych wylacznie na kolorze
  • Testuj strone z czytnikiem ekranu

Przyklady dobrych praktyk

Wiele firm i instytucji wdraza rozwiazania dostepnosci:

  • Apple - VoiceOver wbudowany w kazdy produkt, od iPhone'a po Maca
  • Microsoft - Narrator, Immersive Reader, kontroler adaptacyjny Xbox
  • Google - funkcje dostepnosci w Androidzie, automatyczne napisy w YouTube
  • Polskie portale rzadowe - obowiazek spelniania wymagan dostepnosci (ustawa o dostepnosci cyfrowej)
✏️

Zadania

Latwe

Zadanie 1: Testowanie czytnika ekranu

Wlacz czytnik ekranu na swoim komputerze (NVDA na Windows - darmowy, VoiceOver na Mac - wbudowany) i sprobuj nawigowac po wybranej stronie internetowej przez 5 minut BEZ patrzenia na ekran. Opisz swoje doswiadczenia: co bylo trudne? Co bylo zaskakujace?

Srednie

Zadanie 2: Audyt dostepnosci strony

Wybierz dowolna strone internetowa (np. szkoly, ulubionego sklepu). Uzyj narzedzia WAVE (wave.webaim.org) lub Lighthouse w Chrome DevTools, aby sprawdzic jej dostepnosc. Sporządz raport: ile bledow znaleziono? Jakie sa najczestsze problemy? Zaproponuj 3 poprawki.

Srednie

Zadanie 3: Dostepna strona HTML

Stworz prosta strone HTML (5-6 elementow), ktora spelnia podstawowe wymagania WCAG: poprawna struktura naglowkow, tekst alternatywny do obrazow, odpowiedni kontrast, mozliwosc nawigacji klawiatura. Przetestuj ja czytnikiem ekranu.

Pokaz przykladowe rozwiazanie
<!DOCTYPE html>
<html lang="pl">
<head>
    <meta charset="UTF-8">
    <title>Dostepna strona</title>
    <style>
        body { font-size: 18px; color: #222; background: #fff; }
        a:focus { outline: 3px solid #005fcc; }
        img { max-width: 100%; }
    </style>
</head>
<body>
    <header>
        <h1>Moja dostepna strona</h1>
        <nav aria-label="Menu glowne">
            <a href="#tresc">Przejdz do tresci</a>
        </nav>
    </header>
    <main id="tresc">
        <h2>O dostepnosci</h2>
        <p>Ta strona jest dostepna dla wszystkich.</p>
        <img src="obraz.jpg" alt="Osoba korzystajaca z czytnika ekranu">
    </main>
</body>
</html>
Trudne

Zadanie 4: Projekt aplikacji asystujacej

Zaprojektuj (na papierze lub w programie graficznym) koncept prostej aplikacji mobilnej pomagajacej osobom z wybrana niepelnosprawnoscia. Okresl: (a) dla kogo jest aplikacja, (b) jaki problem rozwiazuje, (c) jakie ma glowne funkcje, (d) jak wyglada interfejs. Przygotuj krotka prezentacje swojego pomyslu.

🎥

Materialy wideo

CTF (#4) Metadane EXIF w zdjęciach, pakiet ExifTool
Pasja informatyki
Jak się przebranżowić i rozpocząć karierę w IT?
Jak nauczyć się programowania
🎧

Podcasty

✔️

Quiz - sprawdz sie!

📜

Podstawa programowa

← Siatka godzinowa Lekcja 17: Bezpieczne budowanie wizerunku w mediach →