Lekcja 21: Wyszukiwanie informacji w sieci - ocena przydatnosci zrodel

Wyszukiwarki internetowe

Wyszukiwarka internetowa to program, ktory przeszukuje zasoby Internetu i zwraca wyniki odpowiadajace zapytaniu uzytkownika. Najpopularniejsza wyszukiwarka to Google (ponad 90% rynku), ale istnieja tez inne: Bing, DuckDuckGo (dbajaca o prywatnosc), Ecosia (sadzi drzewa za przychody z reklam).

Jak dziala wyszukiwarka?

1. Crawling (indeksowanie) - roboty (crawlery/pauczki) przegladaja strony w Internecie, podazajac za linkami
2. Indeksowanie - zebrane strony sa analizowane i dodawane do indeksu (gigantycznej bazy danych)
3. Ranking - algorytm ocenia strony wedlug setek kryteriow i ustawia je w kolejnosci trafnosci
4. Wyswietlanie wynikow - uzytkownik widzi liste stron posortowana od najbardziej trafnej

Zaawansowane techniki wyszukiwania w Google

• "dokladna fraza" - cudzyslow wymusza szukanie dokladnej frazy: "sztuczna inteligencja w edukacji"
• site: - szukanie w konkretnej witrynie: site:wikipedia.org algorytm
• filetype: - szukanie konkretnego typu pliku: filetype:pdf algorytmy sortowania
• intitle: - szukanie w tytulach stron: intitle:informatyka liceum
• - (minus) - wykluczenie slowa: python -waz (jezyk, nie zwierze)
• OR - alternatywa: programowanie Python OR Java
• * - zastepnik (wildcard): "najlepszy * do nauki programowania"
• before: / after: - zakres dat: AI after:2024

Ocena wiarygodnosci zrodel - metoda CRAAP

Metoda CRAAP pomaga ocenic wiarygodnosc zrodla informacji:

• C - Currency (aktualnosc) - kiedy informacja zostala opublikowana? Czy jest aktualna?
• R - Relevance (trafnosc) - czy informacja odpowiada na Twoje pytanie?
• A - Authority (autorytet) - kto jest autorem? Jakie ma kwalifikacje?
• A - Accuracy (dokladnosc) - czy informacja jest poparta dowodami? Czy sa zrodla?
• P - Purpose (cel) - jaki jest cel publikacji? Informowanie, sprzedaz, propaganda?

Fake news - falszywe wiadomosci

Fake news to celowo tworzone falszywe lub wprowadzajace w blad informacje, rozpowszechniane w Internecie i mediach spolecznosciowych. Jak je rozpoznac:

• Sprawdz zrodlo - czy strona jest znana i wiarygodna?
• Sprawdz autora - czy autor istnieje i ma kompetencje?
• Sprawdz date - czy to aktualna informacja, czy stary news podany jako nowy?
• Zweryfikuj w innych zrodlach - czy inne wiarygodne media podaja te sama informacje?
• Sprawdz zdjecia - uzyj wyszukiwania odwrotnego obrazow Google (reverse image search)
• Zwroc uwage na emocje - fake newsy czesto celowo wzbudzaja silne emocje
• Serwisy fact-checkingowe - sprawdz na demagog.org.pl, fakthunter.pap.pl

Wyszukiwanie specjalistyczne

• Google Scholar (scholar.google.com) - artykuly naukowe i publikacje akademickie
• Google Books - wyszukiwanie w tresciach ksiazek
• Wayback Machine (web.archive.org) - archiwum stron internetowych
• Wolne Lektury (wolnelektury.pl) - darmowe lektury szkolne