Lekcja 26: Wykluczenie cyfrowe i wlaczenie cyfrowe - konsekwencje

Czym jest wykluczenie cyfrowe?

Wykluczenie cyfrowe (digital divide) to sytuacja, w ktorej czesc spoleczenstwa nie ma dostepu do technologii cyfrowych lub nie potrafi z nich korzystac. Osoby wykluczone cyfrowo maja utrudniony dostep do informacji, e-uslug, edukacji i rynku pracy - co poglbia nierownoci spoleczne.

Trzy wymiary wykluczenia cyfrowego

1. Przepasc dostepu (access divide) - brak fizycznego dostepu do urzadzen i Internetu (brak komputera, brak zasiegu, wysoki koszt)
2. Przepasc umiejetnosci (skills divide) - brak kompetencji cyfrowych, nieumiejetnosc korzystania z technologii
3. Przepasc korzysci (outcome divide) - roznice w zdolnosci do czerpania rzeczywistych korzysci z technologii

Kto jest najbardziej zagrożony wykluczeniem?

• Osoby starsze (65+) - bariery kompetencyjne, lekowe (strach przed technologia)
• Mieszkancy wsi i malych miast - slaba infrastruktura internetowa
• Osoby o niskich dochodach - brak srodkow na urzadzenia i Internet
• Osoby z niepelnosprawnosciami - bariery w dostepnosci stron i aplikacji
• Imigranci - bariera jezykowa i kulturowa
• Osoby bez wyksztalcenia - brak podstawowych kompetencji cyfrowych

Konsekwencje wykluczenia cyfrowego

• Utrudniony dostep do e-uslug - bankowosc, urzedy, recepty, e-PIT
• Ograniczenia w edukacji - brak dostepu do e-learningu (widoczne podczas pandemii COVID-19)
• Gorsze szanse na rynku pracy - wiele ofert wymaga kompetencji cyfrowych
• Izolacja spoleczna - brak udzialu w zyciu spolecznym online
• Dezinformacja - osoby mniej biegle cyfrowo sa bardziej podatne na fake newsy

Wlaczenie cyfrowe - dzialania naprawcze

Wlaczenie cyfrowe (digital inclusion) to dzialania majace na celu zmniejszenie przepasci cyfrowej:

• Infrastruktura - rozbudowa sieci szerokopasmowej na obszarach wiejskich
• Edukacja cyfrowa - kursy dla seniorow, warsztaty w bibliotekach
• Dofinansowanie - programy rzadowe na zakup sprzetu komputerowego
• Dostepnosc cyfrowa - tworzenie stron i aplikacji dostepnych dla wszystkich
• Wsparcie indywidualne - wolontariusze pomagajacy w nauce technologii

Dostepnosc cyfrowa (Accessibility)

Dostepnosc cyfrowa oznacza, ze strony internetowe i aplikacje sa uzyteczne dla wszystkich, w tym osob z niepelnosprawnosciami. Standard WCAG 2.1 (Web Content Accessibility Guidelines) definiuje 4 zasady:

1. Postrzegalnosc - tresc musi byc mozliwa do odebrania (np. opisy alternatywne dla obrazow)
2. Funkcjonalnosc - interfejs musi byc obslugiwany (np. nawigacja klawiatura)
3. Zrozumialosc - informacje musza byc jasne (np. czytelne czcionki)
4. Kompatybilnosc - tresc musi dzialac z roznymi technologiami asystujacymi

Technologie asystujace

• Czytnik ekranu (screen reader) - odczytuje tresc strony glosem (NVDA, JAWS, VoiceOver)
• Lupa ekranowa - powieksza zawartosc ekranu
• Rozpoznawanie mowy - sterowanie komputerem glosem
• Sledzenie wzroku (eye tracking) - sterowanie kursorem oczami
• Wyswietlacz brajlowski - wyswietla tekst w alfabecie Braille'a
• Klawiatura alternatywna - specjalne klawiatury dostosowane do potrzeb uzytkownika