Lekcja 24: Korzysci informatyki dla osob o specjalnych potrzebach

Technologia w sluzbie dostepnosci

Informatyka odgrywa kluczowa role w wyrownywaniu szans osob z niepelnosprawnosciami. Technologie asystujace (assistive technology) pozwalaja osobom niewidomym czytac, nieslyslysacym komunikowac sie, a osobom z niepelnosprawnosciami ruchowymi korzystac z komputerow.

1. Technologie asystujace

Dla osob niewidomych i slabowidzacych:

• Czytniki ekranu (screen readers) - NVDA, JAWS, VoiceOver - odczytuja na glos zawartosc ekranu
• Linijka brajlowska - urzadzenie wyswietlajace tekst w alfabecie Braille'a
• Lupy ekranowe - powieksza zawartosc ekranu (np. ZoomText)
• OCR - rozpoznawanie tekstu ze zdjec i skanow
• Aplikacje rozpoznawania obiektow - np. Seeing AI od Microsoftu opisuje otoczenie

Dla osob nieslyszacych i slaboslyszacych:

• Automatyczne napisy - generowanie napisow do filmow i rozmow wideo
• Tlumaczenie na jezyk migowy - avatary AI tlumaczace na jezyk migowy
• Aparaty sluchowe z Bluetooth - laczenie ze smartfonem
• Powiadomienia wizualne - zamiana dzwiekow na wibracje lub blysci ekranu

Dla osob z niepelnosprawnosciami ruchowymi:

• Sterowanie glosowe - Dragon NaturallySpeaking, Siri, Google Assistant
• Sterowanie wzrokiem (eye tracking) - Tobii - sterowanie komputerem ruchem oczu
• Przylaczniki (switches) - duze przyciski, sterowanie oddechem
• Klawiatury i myszy specjalne - trackballe, klawiatury jednorekowe

2. Standardy dostepnosci - WCAG

WCAG (Web Content Accessibility Guidelines) to miedzynarodowy standard tworzenia dostepnych stron internetowych. Opiera sie na 4 zasadach - POUR:

• P - Perceivable (Postrzegalnosc) - tresc musi byc dostepna dla zmyslow. Np. obrazy musza miec tekst alternatywny (alt), filmy musza miec napisy.
• O - Operable (Funkcjonalnosc) - interfejs musi byc obslugiwany rozymi sposobami. Np. nawigacja klawiatura (bez myszy), wystarczajaco duzo czasu na interakcje.
• U - Understandable (Zrozumialosc) - tresc i interfejs musza byc zrozumiale. Np. jasne komunikaty bledow, przewidywalna nawigacja.
• R - Robust (Solidnosc) - tresc musi dzialac z roznymi technologiami. Np. poprawny HTML, kompatybilnosc z czytnikami ekranu.

3. Praktyczne zasady dostepnosci w HTML

<!-- DOBRZE: obrazek z opisem alternatywnym -->
<img src="wykres.png" alt="Wykres slupkowy pokazujacy
wzrost uzytkownikow internetu w latach 2020-2025">

<!-- ZLE: obrazek bez opisu -->
<img src="wykres.png">

<!-- DOBRZE: formularz z etykietami -->
<label for="email">Adres e-mail:</label>
<input type="email" id="email" name="email">

<!-- DOBRZE: odpowiedni kontrast kolorow -->
<!-- Stosunek kontrastu tekst:tlo minimum 4.5:1 -->

<!-- DOBRZE: semantyczny HTML -->
<nav>...</nav>
<main>...</main>
<header>...</header>
<footer>...</footer>

<!-- DOBRZE: naglowki w kolejnosci -->
<h1>Tytul strony</h1>
<h2>Podtytul</h2>
<h3>Sekcja</h3>

4. Dostepnosc w Polsce - prawo

• Ustawa o dostepnosci cyfrowej (2019) - strony publiczne musza spelniac WCAG 2.1 AA
• Ustawa o zapewnianiu dostepnosci (2019) - podmioty publiczne musza byc dostepne
• European Accessibility Act - od 2025 obowiazek dostepnosci produktow i uslug cyfrowych