Technikum Klasa I 45 minut PP: V.1 | s. 347

Lekcja 28: Netykieta, ochrona danych osobowych, RODO

Zasady komunikacji w sieci, ochrona prywatnosci, rozporzadzenie RODO/GDPR

📋 Podstawa programowa: V.1
RODOnetykietaochrona danychprywatnosc
00:00
Wprowadzenie
5 min
00:05
Teoria
15 min
00:20
Cwiczenia
15 min
00:35
Podsumowanie
10 min
📚

Teoria

▼

Czym jest netykieta?

Netykieta (net + etykieta) to zbior zasad dobrego zachowania w Internecie. Podobnie jak w zyciu codziennym obowiazuja nas normy kulturalnego zachowania, w sieci rowniez powinniSmy przestrzegac okreslonych regul komunikacji.

Zlota zasada netykiety: Traktuj innych w sieci tak, jak chcialbys byc traktowany sam. Pamietaj, ze po drugiej stronie ekranu znajduje sie prawdziwy czlowiek.

Najwazniejsze zasady netykiety

  • Nie pisz CAPSLOCKIEM - w Internecie oznacza to krzyczenie
  • Szanuj czas innych - pisz zwiezle i na temat, nie wysylaj niepotrzebnych wiadomosci
  • Nie rozsylaj spamu - niechciane wiadomosci reklamowe czy lancuszki sa niedopuszczalne
  • Sprawdzaj informacje - nie udostepniaj fake newsow i niesprawdzonych informacji
  • Nie hejtuj - unikaj oskarzycielskiego tonu, wulgarnych slow i personalnych atakow
  • Szanuj prywatnosc - nie publikuj cudzych danych, zdjec czy informacji bez zgody
  • Pisz poprawnie - dbaj o ortografie i interpunkcje, to wyraz szacunku
  • Odpowiadaj w rozsadnym czasie - nie ignoruj wiadomosci, ale tez nie wymagaj natychmiastowej odpowiedzi

Netykieta w roznych kontekstach

  • E-mail - temat wiadomosci, powitanie, podpis, odpowiedni ton
  • Forum/komentarze - nie odbiegaj od tematu, nie trolluj, szanuj moderatorow
  • Komunikatory - nie wysylaj wiadomosci glosowych bez pytania, nie dzwon bez uprzedzenia
  • Media spolecznosciowe - mysle zanim opublikujesz, szanuj prywatnosc innych
  • Gry online - nie oszukuj, szanuj przeciwnikow, nie uzywaj wulgarnego jezyka
Pamietaj: To co publikujesz w Internecie, moze pozostac tam na zawsze. Nawet po usunieciu tresci, ktos mogl ja skopiowac lub zrobic zrzut ekranu. Przemysl, zanim klikniesz "wyslij".

Ochrona danych osobowych

Dane osobowe to wszelkie informacje pozwalajace zidentyfikowac osobe fizyczna, bezposrednio lub posrednio. Przyklady:

  • Dane identyfikacyjne: imie, nazwisko, PESEL, numer dowodu
  • Dane kontaktowe: adres zamieszkania, numer telefonu, e-mail
  • Dane biometryczne: odcisk palca, skan twarzy, DNA
  • Dane wrazzliwe: stan zdrowia, poglady polityczne, wyznanie, orientacja
  • Dane cyfrowe: adres IP, pliki cookie, historia przegladania

RODO - co to jest?

RODO (Rozporzadzenie o Ochronie Danych Osobowych) - po angielsku GDPR (General Data Protection Regulation) - to rozporzadzenie Unii Europejskiej, ktore obowiazuje od 25 maja 2018 roku. Jest to jedno z najwazniejszych przepisow dotyczacych ochrony prywatnosci na swiecie.

Najwazniejsze zasady RODO

  • Zgoda - przetwarzanie danych wymaga wyraznej zgody osoby (opt-in, nie opt-out)
  • Prawo dostepu - mozesz zapytac firme, jakie Twoje dane posiada
  • Prawo do usuwania ("prawo do bycia zapomnianym") - mozesz zadac usuniecia swoich danych
  • Prawo do przenoszenia - mozesz pobrac swoje dane i przeniesc do innej uslugi
  • Minimalizacja danych - firma moze zbierac tylko te dane, ktore sa naprawde potrzebne
  • Powiadomienie o wycieku - firma musi poinformowac o wycieku danych w 72 godziny
  • Kary - za naruszenie RODO grozi kara do 20 mln euro lub 4% rocznego obrotu firmy
Praktyczne zastosowanie RODO: Kazdy formularz na stronie internetowej, ktory zbiera dane osobowe, musi zawierac: informacje o administratorze danych, cel przetwarzania, podstawe prawna, okres przechowywania danych i pouczenie o prawach osoby.

Jak chronic swoje dane w sieci?

  • Uzywaj silnych, unikalnych hasel (menedzer hasel)
  • Wlacz uwierzytelnianie dwuskladnikowe (2FA)
  • Czytaj polityki prywatnosci zanim zaakceptujesz
  • Nie podawaj danych na podejrzanych stronach
  • Regularnie sprawdzaj ustawienia prywatnosci w mediach spolecznosciowych
  • Nie klikaj w podejrzane linki (phishing)
  • Aktualizuj oprogramowanie i system operacyjny
✏️

Zadania

▼
Latwe

Zadanie 1: Analiza naruszen netykiety

Przeczytaj ponizsze sytuacje i okresl, ktore zasady netykiety zostaly zlamane. Zaproponuj poprawne zachowanie w kazdym przypadku:

  • Kuba wysyla na grupowa czat wiadomosc: "DLACZEGO NIKT MI NIE ODPOWIADA???"
  • Ania publikuje na Facebooku zdjecie kolezanki bez jej wiedzy
  • Marek na forum dyskusyjnym o grach pisze: "Kto gra w ta gre jest glupcem"
  • Ola rozsyla w klasie niepotwierdzony lancuszek: "Jesli nie wysliesz dalej, stracisz konto!"
Pokaz przykladowe rozwiazanie 
Analiza naruszen netykiety:

1. Kuba - CAPSLOCK (krzyczenie), wymaganie natychmiastowej odpowiedzi
   Poprawnie: "Czesc, czy ktos moze mi pomoc?" - cierpliwie czekac

2. Ania - naruszenie prywatnosci, publikowanie cudzych zdjec bez zgody
   Poprawnie: Zapytac kolezanke o zgode przed publikacja

3. Marek - hejt, personalne ataki, brak szacunku
   Poprawnie: "Moim zdaniem ta gra moglabyc lepsza, bo..." - konstruktywna krytyka

4. Ola - rozsylanie spamu/lancuszkow, fake news
   Poprawnie: Sprawdzic informacje, nie rozsylac lancuszkow, poinformowac
   nadawce ze to falszywa wiadomosc
Srednie

Zadanie 2: Formularz zgodny z RODO

Zaprojektuj formularz rejestracji na szkolna strone internetowa, ktory jest zgodny z RODO. Okresl: jakie dane zbierasz (minimum potrzebnych), cel przetwarzania, klauzule zgody, informacje o prawach uzytkownika. Napisz tresc klauzuli informacyjnej.

Pokaz przykladowe rozwiazanie 
FORMULARZ REJESTRACJI - Strona szkolna

Zbierane dane (minimalizacja!):
- Imie (wymagane) - identyfikacja na stronie
- Klasa (wymagane) - przydzielenie do grupy
- E-mail (wymagane) - komunikacja, reset hasla
- Haslo (wymagane) - autoryzacja

NIE zbieramy: nazwiska, adresu, telefonu, PESEL (nie sa potrzebne!)

Klauzula informacyjna:
"Administratorem Twoich danych osobowych jest [nazwa szkoly].
Dane przetwarzane sa w celu umozliwienia korzystania z portalu
szkolnego (podstawa: art. 6 ust. 1 lit. a RODO - zgoda).
Dane beda przechowywane do konca roku szkolnego.
Masz prawo dostepu do danych, ich sprostowania, usuniecia,
ograniczenia przetwarzania oraz przenoszenia.
Zgode mozesz wycofac w kazdym momencie.
Kontakt z administratorem: [e-mail szkoly]."

Checkbox (wymagany):
[ ] Wyrazam zgode na przetwarzanie moich danych osobowych
    w celu korzystania z portalu szkolnego. Zapoznalem/am
    sie z klauzula informacyjna.

Checkbox (opcjonalny):
[ ] Wyrazam zgode na otrzymywanie powiadomien e-mail
    o aktualnosciach szkolnych.
Srednie

Zadanie 3: Regulamin komunikacji klasowej

Stworzcie w grupach regulamin komunikacji na klasowym czacie/grupie. Regulamin powinien zawierac minimum 10 zasad opartych na netykiecie, uwzgledniajac: godziny aktywnosci, rodzaje tresci, tone komunikacji, prywatnosc, konsekwencje naruszen.

Pokaz przykladowe rozwiazanie 
REGULAMIN KLASOWEGO CZATA

1. SZACUNEK - Traktujemy wszystkich z szacunkiem. Zakaz hejtu,
   wysmiewania i personalnych atakow.

2. GODZINY - Wiadomosci zwiazane z lekcjami wysylamy 8:00-20:00.
   Pilne sprawy - w dowolnym czasie.

3. TEMAT - Czat klasowy sluzy do spraw szkolnych. Memy i offtopic
   - na oddzielnym kanale/grupie.

4. CAPSLOCK - Nie piszemy calych wiadomosci wielkimi literami.

5. SPAM - Nie wysylamy lancuszkow, reklam, powtarzajacych sie
   wiadomosci. Jeden raz wystarczy.

6. PRYWATNOSC - Nie udostepniamy zrzutow ekranu z czatu osobom
   spoza klasy. Nie publikujemy cudzych danych.

7. JEZYK - Piszemy poprawnie, unikamy wulgarnych slow.
   Mozemy uzywac emotikonow z umiarem.

8. ODPOWIEDZI - Jesli pytanie wymaga odpowiedzi, reagujemy
   w ciagu 24h. Mozna uzyc reakcji.

9. PLIKI - Opisujemy pliki przed wyslaniem. Nie wysylamy
   podejrzanych linkow.

10. KONSEKWENCJE - Za naruszenie regulaminu: upomnienie,
    czasowe wyciszenie, w skrajnych przypadkach - usuniecie.

Regulamin ustalony przez klase [data].
Kazdy czlonek klasy akceptuje regulamin.
Trudne

Zadanie 4: Audyt prywatnosci

Przeprowadz audyt swoich ustawien prywatnosci: (1) Sprawdz ustawienia prywatnosci na 2 serwisach spolecznosciowych, (2) Sprawdz jakie uprawnienia maja aplikacje na telefonie, (3) Sprawdz czy Twoj e-mail nie wyciekl na haveibeenpwned.com. Napisz raport z wnioskow i podejmij dzialania naprawcze.

Pokaz przykladowe rozwiazanie 
RAPORT Z AUDYTU PRYWATNOSCI

1. MEDIA SPOLECZNOSCIOWE

Instagram:
- Profil: publiczny -> ZMIANA na prywatny
- Historia aktywnosci: widoczna -> WYLACZONA
- Lokalizacja w postach: wlaczona -> WYLACZONA
- Oznaczanie: kazdy moze -> tylko obserwujacy

Facebook:
- Posty widoczne dla: wszystkich -> tylko znajomi
- Wyszukiwanie po e-mailu: wlaczone -> WYLACZONE
- Rozpoznawanie twarzy: wlaczone -> WYLACZONE
- Aplikacje zewnetrzne: 12 polaczonych -> USUNIETO 10 nieuzywanych

2. UPRAWNIENIA APLIKACJI NA TELEFONIE

Aplikacje z dostepem do:
- Lokalizacji (zawsze): 5 -> ZMNIEJSZONO do 1 (mapy)
- Mikrofonu: 8 -> ZMNIEJSZONO do 3 (komunikatory)
- Kontaktow: 12 -> ZMNIEJSZONO do 4 (potrzebne)
- Aparatu: 7 -> ZMNIEJSZONO do 4

3. HAVEIBEENPWNED.COM
- E-mail glowny: 2 wycieki (LinkedIn 2012, Adobe 2013)
- Dzialanie: ZMIANA hasel na obu serwisach
- Wlaczenie 2FA na wszystkich waznych kontach

WNIOSKI:
- Wiele ustawien bylo zbyt otwartych
- Aplikacje mialy niepotrzebne uprawnienia
- Stare wycieki wymagaly zmiany hasel
- Warto robic taki audyt co 3-6 miesiecy
🎥

Materialy wideo

▼
RODO w praktyce, czyli jak zrozumieć RODO w 15 minut | #Poradnik
Czas na RODO
Szkolenie ochrona danych osobowych - RODO Podstawy
Jeton.pl
🎧

Podcasty

▼
✔️

Quiz - sprawdz sie!

▼
📜

Podstawa programowa

▼
← Lekcja 27: Testowanie poprawnosci programow Lekcja 29: Prawo autorskie i licencje →